ALINTI
1 Mayıs Ä°ÅŸçi ve Emekçi Bayramı; iÅŸçi ve emekçiler tarafından dünya çapında kutlanan birlik, dayanışma ve haksızlıklarla mücadele günüdür. Kimi ülkelerde yasaklar nedeniyle sadece bir avuç insanın, kimi ülkelerde ise milyonların sokaklara çıkıp neÅŸeyle kutladığı bir gün olan “1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü” 150 yıldır emekçilerin gündemindedir. Kutlamalar beklenen olgunluk düzeyine ir türlü ulaÅŸamamış, her yıl kutlamalar çeÅŸitli olaylara sahne olmuÅŸtur. Bu yıl küresel salgın dolayısıyle ilan edilen sokaÄŸa çıkma yasağından ötürü kutlamaların yapılamayacağı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, güvenlik güçleri tarafından belirlenen alanlarda çeÅŸitli önlemler alınmakta olduÄŸu öÄŸrenilmiÅŸtir.
Tüm emekçilerin “1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü” nün kutlarken, i Mayıs’ın tarihine göz atalım istedik.
1. Gün ışığına göre çalışma
Kapitalizmin yeni geliÅŸtiÄŸi 1800’lü yıllar boyunca çalışma saati “gün ışığı” esasına göre belirleniyordu. Yani, yazları on sekiz saati bulan, kışları ise on beÅŸ saatten az olmayan bir iÅŸ günü vardı. Sabahları güneÅŸin doÄŸuÅŸuyla baÅŸlayan, akÅŸamları ise güneÅŸ batmadan sona ermeyen bir mesai ÅŸekli çok yaygındı. Hatta iÅŸe girerken iÅŸçilere imzalatılan sözleÅŸmelerde, günde on dokuz yirmi saat çalışılacağı belirtiliyordu.
2. Ä°ÅŸçilerin talebi
Ä°ÅŸçilerin toplu olarak fabrika, atölye tarzı imalathanelerde çalışmaya baÅŸladıkları ilk dönemlerden beri en önemli talepleri, daha kısa çalışma süreleriydi. Batılı ülkelerde 1830’lu ve 40’lı yıllarda iÅŸçi örgütleri genel olarak çalışma saatlerinin on saate düÅŸürülmesini istediler. O yıllarda hâlâ eski kölelik günlerindeki gibi, günün on sekiz, yirmi saati çalışıldığından, sekiz saatlik iÅŸgünü talebi kapitalizmin geliÅŸtiÄŸi her yerde yükseliyordu.
3. Sekiz saat iÅŸ
Ä°lk kez 1856’da Avustralya’nın Melbourne kentinde taÅŸ ve inÅŸaat iÅŸçileri, günde sekiz saatlik iÅŸ günü için Melbourne Üniversitesi’nden Parlamento Evi’ne kadar bir yürüyüÅŸ düzenlediler. Çünkü Avustralya iÅŸçileri de günde on sekiz-yirmi saat çalışmaktan bıkmış ve “sekiz saat çalışma, sekiz saat sosyal hayat, sekiz saat dinlenme ve uyku” sloganıyla gösteriler yapmaya baÅŸlamışlardı
4. Sekiz saat hareketi
Birinci Enternasyonalin 1866 yılında Cenevre’de yapılan Kongresinde, “tüm iÅŸçiler için yasal çalışma süresi günde sekiz saati aÅŸamaz” kararı alındı. Amerikan Emek Federasyonu, 1884 yılında yaptığı kongrede, sekiz saatlik çalışma süresi için yığınsal mücadele yürütme kararına vardı. Amerika’nın her yerinde, farklı siyasal anlayışlara sahip iÅŸçiler bir araya gelerek “Sekiz Saat Hareketi” adıyla bir cephe kurdular.
5. Grevlerle baÅŸlayan mücadele
1 Mayıs 1886’da Amerika Ä°ÅŸçi Sendikaları Konfederasyonu önderliÄŸindeki iÅŸçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı, günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iÅŸ bıraktılar. Chicago’da yapılan gösterilere yarım milyon iÅŸçi katıldı. Luizvil’de (Kentaki) 6 binden fazla siyah ve beyaz iÅŸçi, birlikte yürüdü. ABD’nin pek çok bölgesinde grevler yapıldı, örgütlü, örgütsüz, vasıflı, vasıfsız on binlerce iÅŸçi iÅŸ bıraktı.
6. Siyahlarla beyazlar el ele
O dönemde Luizvil’deki parklar, siyahlara kapalıydı. Ä°ÅŸçiler, sokaklarda yürüdükten sonra hep birlikte Ulusal Park’a girdi. Her eyalet ve kentte, siyah ve beyaz iÅŸçilerin birlikte yaptığı gösteriler, gazeteler tarafından; “Böylece önyargı duvarı yıkılmış oldu” ÅŸeklinde yorumlandı.
7. Yıldırma çabaları
3 Mayıs’ta grevdeki Mc Cormick fabrikasına polisin vahÅŸice saldırarak altı iÅŸçiyi öldürmesini ve onlarcasını yaralamasını protesto etmek üzere, iÅŸçiler 4 Mayıs’ta Åžikago Saman Pazarında bir protesto düzenlediler. Ancak, bu barışçı gösteriye polisin bir kez daha saldırması sonucunda kargaÅŸa çıktı. Bu esnada, nereden geldiÄŸi bilinmeyen bir bomba kalabalığın ortasına atıldı ve yedi polisle dört iÅŸçinin ölmesine yol açtı. Bunu bahane eden hükümet, dört iÅŸçi önderini düzmece bir mahkeme sonunda idam etti. Onlarcası tutuklandı ve hapse atıldı. Hiçbir ÅŸekilde iÅŸçilerin sorumluluÄŸunda olmayan bu provokasyonu kullanan dönemin sermaye güçleri, “biraz fazla talepte bulunan” emekçilerden bu ÅŸekilde hesap sormuÅŸ oldu.
8. Uluslararası kabul
Bütün bu mücadelelerin sonucu olarak ABD sendikaları 1889 yılında her 1 Mayıs’ın, 8 Saatlik Ä°ÅŸ Günü talebini hayata geçirmek için, grev ve gösteri günü olmasını kararlaÅŸtırdı. 1889 yılında Paris’te toplanan Ä°kinci Enternasyonal 1 Mayıs’ı tüm dünyada iÅŸçilerin haklarını almak üzere grev ve eylem yapacakları gün olarak belirledi. Bu kararla 1 Mayıs ilk kez uluslararası hale geldi
9. Ameleperver Cemiyeti
Osmanlının son dönemlerinde, bizim topraklarımızda da Avrupa ve Amerika fikir akımlarından etkilenen örgütler kurulmuÅŸtu. Bilinen ilk iÅŸçi örgütü olan ve illegal olarak oluÅŸturulan Ameleperver Cemiyeti 1871 tarihinde kuruldu. Eldeki kayıtlara göre ilk grev de Haliç tersane iÅŸçilerinin 1872 tarihinde yaptıkları grevdir.
11. Osmanlıda baÅŸlayan mücadele
Ä°ttihat ve Terakki döneminin Birinci Dünya Savaşı’na kadar geçen döneminde Üsküp’te, Selanik’te, Ä°stanbul’da dünya iÅŸçileriyle aynı zamanda 1 Mayıs gösterileri yapıldığı bilinmektedir. Türkiyeli iÅŸçilerin talepleri de dünyanın diÄŸer bölgelerindekilerle aynıydı: “Kanunlarca güvence altına alınmış daha az çalışma süresi, seçme seçilme hakkı, sendika kurma hakkı, grev yapabilme hakkı.”
12. Bahar Bayramı
1 Mayıs iÅŸçi bayramları iÅŸgal altındaki Ä°stanbul’da bağımsızlık mitinglerine dönüÅŸtü. Ä°ÅŸgal güçlerinin yasaklamalarına raÄŸmen mitinglere büyük katılımlar oldu. Birinci Dünya savaşıyla baÅŸlayıp Ä°stiklal Savaşıyla süren savaÅŸ yıllarında 1 Mayıslar kutlanamadı. Türkiye'de ilk kez 1923'te resmî olarak kutlanmıştır. 2008 Nisan'ında, "Emek ve Dayanışma Günü" olarak kutlanması kabul edilmiÅŸtir.
22 Nisan 2009 tarihinde TBMM'de kabul edilen yasa ile 1 Mayıs resmi tatil ilan edilmiÅŸtir.Ancak 1935 yılında çıkarılan Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkındaki Kanun ile 1 Mayıs “Bahar Bayramı” olarak kabul edildi.
13. Elli yıl sonra kalkan yasak
Ülkemizde duvar yazıları, kimi iÅŸyerlerinde yapılan toplantılar vs. dışında yasal olarak 1 Mayıs’ın kutlanması için 1975 yılının beklenmesi gerekti. O yıl, Ä°stanbul’da Tepebaşı’ndaki bir düÄŸün salonunda DÄ°SK tarafından 1 Mayıs kutlandı. Böylece, yüzlerce iÅŸyerinden gelen iÅŸçilerin yaptığı bu mütevazı kutlama ile 1 Mayıs Ä°ÅŸçi Bayramı olarak kutlanmaya baÅŸladı.
14. Taksim Meydanında ilk kutlama
1976 yılında sol görüÅŸlü sendika liderlerinin kiÅŸisel gayretleri sonucunda ilk kez toplu 1 Mayıs mitingi yapıldı. Ä°stanbul’da Taksim meydanında yapılan mitinge ülkenin dört bir yanından on binlerce iÅŸçi, emekçi, aydın katıldı. Bu miting sayesinde, yarım yüzyıl sonra yasak ortadan kaldırıldı ve 1 Mayıs yığınsal ÅŸekilde kutlandı.
15. Olaylı 1 Mayıs
1977 yılında ise yüz binlerce iÅŸçinin katılımıyla Türkiye tarihinin en görkemli mitingi yapılıyordu. DÄ°SK baÅŸkanı Kemal Türkler’in konuÅŸmasının sonlarına doÄŸru meydanda silah sesleri duyuldu. Ve üç el silah patladı, ardından meydandaki yüzbinlerce insanın üstüne ateÅŸ açıldı. Çıkan izdihamda ne yazık ki 34 iÅŸçimiz hayatını kaybetti. Hastaneye kaldırılan yaralılar arasından 2 kiÅŸinin daha hayatını kaybetmesiyle 1 Mayıs 1977 ÅŸehitlerinin sayısı 36’yı buldu. Bu olay acı bir hatıra olarak anılmaktadır.
16. Darbeler ve yasaklar
12 Eylül 1980 Askeri Darbesi, sadece 1 Mayıs kutlamalarını yasaklamakla kalmadı, bu günün tatil olmasını da engelledi ve 1 Mayıs günü tatil olmaktan çıkartıldı. O tarihten sonraki yıllarda 1 Mayıs’ın meydanlarda kutlanması çeÅŸitli bahanelerle hep yasaklandı. Yasaklara raÄŸmen yapılan kutlamalarda ise hep olaylar çıktı ve ölen vatandaÅŸlar oldu.
17. Yeniden tatil ve süregelen yasaklar
2008 Nisan’ında, “Emek ve Dayanışma Günü” olarak kutlanması kabul edilen 1 Mayıs, 22 Nisan 2009 tarihinde TBMM’de kabul edilen yasa ile resmi tatil ilan edildi. Nihayet iÅŸçi sendikalarının 2010’da yaptığı baÅŸvuru kabul edilince, 1 Mayıs 33 yıl sonra Taksim’de ilk kez resmi olarak kutlandı. TÜRK-Ä°Åž’in de aralarında bulunduÄŸu memur ve iÅŸçi konfederasyonu baÅŸkanları, Taksim’de 1 Mayıs 1977’de çıkan olaylarda hayatını kaybedenleri, Kazancı YokuÅŸu’nun başındaki 1 Mayıs anıtına karanfiller bırakarak andı. Ancak 2013 yılından sonra Taksim Meydanı çeÅŸitli bahanelerle kutlamalar için tekrar yasaklandı.
18. Kutlu Olsun!
Türkiye'de ilk kez 1923'te resmî olarak kutlanmıştır. 2008 Nisan'ında, "Emek ve Dayanışma Günü" olarak kutlanması kabul edilmiÅŸtir.
22 Nisan 2009 tarihinde TBMM'de kabul edilen yasa ile 1 Mayıs resmi tatil ilan edilmiştir.
Ancak, Her yıl olduÄŸu gibi bu yıl milyonlarca iÅŸçi bayram kutlamak için meydanlarda olamayacak. Çünkü 1-2-3 Mayıs 2020 tarihleri arasında Koronavirüs nedeniyle sokaÄŸa çıkma yasağı var.
Tüm dünyayı sarsan salgından bir an önce kurtulmak umuduyla, 1 MAYIS Ä°ÅžÇÄ° VE EMEK BAYRAMINI kutlar, gelecek yıllar bir bayam havasında kutlanmasını dileriz.
GAZETE Ä°STANBUL