Åžahabettin KÜÇÜKYAZICI
ADALAR BELEDÄ°YESÄ° BEÅž YIL ÖNCE ÖNERMÄ°Åž
Adalar Belediyesi, fayton olayına çözüm bulmak için çok çalışmış. Hatta Haluk Åžahin isimli bir giriÅŸimci bu amaçla ELEKTRÄ°KLE ÇALIÅžAN FAYTON getirmiÅŸ, ancak bürokrasi aşılamamış.
Haluk Åžahin, “elektriksiz fayton” üretme hayalinin peÅŸine nasıl düÅŸtüÄŸünü anlatıyor: “Adalar’a ‘elektrikli bir mini otobüs’ getirdim. ‘Adadaki taşıma sıkıntısını ancak bunlar çözer’ dedim. BaÅŸlangıçta Adalar Belediye BaÅŸkanlığı sıcak yaklaÅŸtı. ‘Getir bir tane, bakalım’ dediler. Ben de aracı Güney Kore’den ithal ettim. Ada’da yetkililerle bu araçla dolaÅŸtık. Ama sonra çatlak sesler çıkınca iÅŸ yattı. Bir süre sonra da, bir yetkili çıkıp ‘Onu yapacağına elektrikli fayton yapamaz mısın?’ dedi. Ben de ‘Tamam’ deyip bu tasarımı ortaya çıkardım.” Åžahin, üç yıllık bir çalışma sonucunda, “elektrikli faytonu” üretmiÅŸ ama Adalar Belediyesi araçları almaktan vazgeçince büyük bir hayal kırıklığına uÄŸramış: “CNR fuarında ‘Elektrikli Faytonu’mu sergileyince, Ada sakinleri gelip elimi sıktılar. ‘Bu aracı mutlaka adada görmek istiyoruz’ dediler. Ada halkı artık “atlı faytonları” istemiyor. PisliÄŸinden bıkmışlar. Ama ben maalesef Ada’daki bürokrasiyi geçemedim. Belediye BaÅŸkanı’na gittiÄŸimde, ‘Sezon bitti; artık düÅŸünmüyoruz’ dedi. Çünkü Adalar’da büyük bir rant oluÅŸmuÅŸ. Bir faytonun durak parası 150 bin YTL. 125 tane de fayton var. Åžimdi o ranttan çıkıp da 19 bin TL’ye bizim elektrikli faytonları almaları çok zor. Demek ki, oy kaygısı da var. 250 faytoncu, aileleriyle beraber 1000 kiÅŸi ediyor. BaÅŸbakan da gelip onlara ‘Buradan sizi kimse çıkaramaz’ demiÅŸ. BüyükÅŸehir Belediyesi oraya 8 trilyonluk bir ahır yardımı yapmış. Ama ahırın durumu da rezalet. Bir görseniz, kimse atını diÄŸerinden ayırıp da bulamıyor bile...”
MEVCUT DURUM
Adalar'daki at ahırları 2008 yılında iÅŸletmeye açıldığı ifade edilen, yaklaşık 20 bin metrekare alanda at ve fayton park iÅŸletmeciliÄŸi yapıldığı ifade edilmektedir.. Ä°STAÇ AÅž ile birlikte at gübrelerinin atılması saÄŸlanıyor.
Adalarda toplam fayton kapasitesi 140 iken, 226 fayton hizmet veriyor. Bir giriÅŸ kontrol kulübesi, 80 yatak kapasiteli bir seyis evi, kullanılmayan bir sosyal tesis binası, 14 blok (at ahır) olmak üzere 17 yerleÅŸke bulunuyor.
Burada ayrıca bir alan sorumlusu 2 personel görev yapıyor.
ELEKTRÄ°KLÄ° TÄ°CARÄ° ARAÇ:
47 yaşındaki Haluk Åžahin, Ä°TÜ Makine MühendisliÄŸi’nden mezun. Eskiden profesyonel voleybol oynamış. Hatta 1988-90 yılları arasında Milli Takım forması giymiÅŸ. Sporu bıraktıktan sonra “Vakumlu yol süpürge makineleri” üzerine ihtisas yapmış ve elektrikli golf arabası ithalatında bulunmuÅŸ. Bir fuarda girdiÄŸi iddia uÄŸruna, sadece yapabileceÄŸini kanıtlamak için dünyanın ilk “elektrikli faytonu”nu üretmiÅŸ. Sektörde 35 yıllık deneyime sahip olan Åžahin’in geliÅŸtirdiÄŸi “atsız fayton”, üç yıllık bir AR-GE çalışmasının ürünü. Araç, 4 saatlik ÅŸarjla, 80 km. mesafe gidebiliyor. Tasarımıyla ve içindeki eÅŸyalarıyla Adalar’daki “nostaljik” faytonları aratmayan aracın saatteki hızı ise 50 km...
Atlı faytonla, elektrikli faytonu maliyet açısından kıyaslamasını istediÄŸimizde, Haluk Åžahin ilginç bir tablo çıkarıyor ortaya: “Atların iaÅŸesi, veteriner hizmetleri zor. Bir atı faytona koÅŸmak 1 saatini alır, koÅŸumlarını tak, koÅŸumlarını çıkart, uzun iÅŸ... Bunların veteriner bakımları da çok daha pahalı. Ata bir sancı iÄŸnesi yapıyorlar, maliyeti 225 milyon. Faytoncular da bu parayı veremiyor. Çünkü bütçeleri yok. Her at 2-3 milyar lira deÄŸerinde. BeÅŸ yıl sonra bu atlar ölüyor. Ölülerini oraya mı gömüyorlar, denize mi atıyorlar, belli deÄŸil. Atık olarak denize gittiÄŸini söyleyenler de var. Faytoncunun bir faytonu koÅŸabilmesi için en az 8 atının olması lazım. Bu atların da her iki- üç saatte bir deÄŸiÅŸtirilmesi lazım. Atların artık yorgunluktan diz kapakları soyulmuÅŸ. Hayvanların dili yok ki ÅŸikayet etsin. Aslında faytoncular da istiyorlardı. ‘Bir kooperatif kuralım’ dediler. Ama arkası gelmedi...”
ELEKTRÄ°KLÄ° FAYTON, 2 TL’YE 80 KM. HIZLA GÄ°DÄ°YOR
Haluk Åžahin, aracı geliÅŸtirmek için Denizlili fayton ustası Metin Demir’le çizimler yapmış. Sonunda yüzde 45 rampa çıkabilen ve 6 kiÅŸilik bir “elektrikli fayton” aracı icat edilmiÅŸ. Åžahin, toplam 160 parçadan oluÅŸan elektrikli faytonun teknik özelliklerini ÅŸöyle anlatıyor: “Aracı 4 saat ÅŸarj ettiÄŸinizde 80 km. yol gidebiliyor. 80 kilometrelik yolun elektrik maliyeti 2 YTL... Araca ÅŸiÅŸme lastikler koyarak lastiklerin çapını küçülttük. Amaç esnek olması ve rampa çıkmasıydı. Elektromanyetik diferansiyel koyduk. Böylece, ayağınızı gazdan aldığınızda, aynı otomobillerdeki gibi ‘kompresör’ yapabiliyor. Elektrikli faytonun bir ileri, bir de geri vitesi var. Bir pedal gaz, diÄŸer pedal da fren iÅŸlevi görüyor. Otomobillerden farklı olarak, frenin bulunduÄŸu pedal, aynı zamanda el freni iÅŸlevi görüyor. Elektrikli faytonun satış fiyatı 19 bin 500 dolar. 35 iÅŸ gününde teslim ediyoruz.”
DÜNYADA DURUM: NEWYORK ÖRNEĞİ
Nostaljinin korunması için, Newyork örneÄŸinin de Adalara uyarlanması mümkündür.
Atlara kötü muamele yapıldığı gerekçesiyle hayvan severlerin eleÅŸtirdiÄŸi Adalar’daki faytonlar konusunda uzun zamandır araÅŸtırmalar yürüten isimlerden Kınalı Platformu Sözcüsü Nurhan Çetinkaya’nın önerisi ise Adalar için New York modelinin uygulanması. Faytonların belediye sorumluluÄŸunda hizmet vermeye baÅŸladığı günden bu yana sorun yaÅŸandığını belirten Çetinkaya, dünyanın önemli merkezlerinde NewYork’ta da atlı faytonların ÅŸehir nostaljisinin baÅŸ aktörü olarak görev yaptığını ancak belli düzenlemeler bulunduÄŸunu anlatıyor. 68 faytonun olduÄŸu Newyork’ta fayton plakasının 600 bin dolar olduÄŸunu kaydeden Çetinkaya, “Plakanın azlığı ve hizmetin belli bir standartta olması fiyatları bu derece yükseltiyor” dedi.
YANGIN SONRASINDA DURUM:
Esas itibariyle, BüyükÅŸehir mevzuatı çerçevesinde ulaşım hizmetleri BüyükÅŸehir Belediyesi yetki ve sorumluluÄŸunda bulunmaktadır.
Adalarda yıllardır ulaşım atlar tarafından çekilen fayton adı verilen araçlarla saÄŸlanmakta olup, bu sistem kendi içinde pek çok sorunu da barındırmaktadır.
Zaman zaman gündeme geldiÄŸi gibi, geçen haftaki yangın onunda, Sayın ErdoÄŸan'ın da “Atları özgürlüÄŸüne kavuÅŸturacağız" açıklamasının ardından Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediyesi Adalar'da toplu taşımanın elektrikli araçlarla yapılması için karar almış olduÄŸu öÄŸrenilmiÅŸtir.
Belediyeden yetkililerinden öÄŸrenildiÄŸine göre, öncelikle Kınalıada'da olmak üzere; her biri en fazla 12 kiÅŸilik olmak üzere elektrikli araçla toplu taşımacılığın yapılması amaçlanıyor.
Ä°lk araç önümüzdeki günlerde hizmet vermeye baÅŸlayacak. Yolculuk ücretleri, Ä°stanbul kart ile entegre olacak. Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediye Meclisi kararı ile iÅŸletmesi Ä°spark AÅž tarafından yapılacak. Bu uygulama test edildikten sonra zamanla tüm Adalar'daki toplu taşıma hizmetinin, elektrikli araçlarla yapılması planlanıyor.
Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediyesi, Adalar'da faytonların yerine hizmet verecek elektrikli araçların fotoÄŸraflarını kamuoyuyla paylaÅŸtı. Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediyesi Ulaşım Daire BaÅŸkanlığı tarafından yazlık ve kışlık olarak tasarlanan, yanları açık sarı renkli elektrikli araçlara aynı anda 12 kiÅŸi binebilecek. Öte yandan tamamen kapalı olan mavi renkli araçlarla ise 16 yolcu taşınacağı ifade edilmektedir.
Atlara eziyet olmasın diye elektrikle çalışan ama modern deÄŸil nostaljik bir görünümlü atsız klasik faytonu (Fayoto)15 yıl önce Haluk Åžahin tarafından icat edlimiÅŸti.Elektrikli fayton, 1 ÅŸarjla 6 saat gidebiliyor. Atlı faytonun çıkamadığı dik yokuÅŸlarda rahatlıkla yol alabiliyor.
FAYTONCULAR ELEKTRÄ°KLÄ° FAYTONA TEPKÄ°LÄ°
Faytoncular Odası Başkanı ise hayvan hakları savunucularını hedef aldı.
Faytoncular Odası BaÅŸkanı Hıdır Ünal, kararın ardından hayvan hakları savunucularını hedef alan bir açıklama yaptı. Ünal, “Faytonlar kaldırılırsa o atları da özgür ortama salınmasını isteyen hayvan severlere teslim edeceÄŸiz herhalde. Bu atları ne yapacaklarsa onlar düÅŸünsün. Uygularsa da kabul edebileceÄŸimiz bir durum deÄŸil. Bu duruma ancak hayvan severler sevinir.”
Faytoncular Odası BaÅŸkanı Ünal, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ortada bir bilgi kirliliÄŸinin dolaÅŸtığını, bu iÅŸi bu noktaya hayvan hakları savunucularının getirdiÄŸini iddia etti: “Onların yaptığı haberlerin tamamı baÅŸtan sona yanlış. Yılda 600, 700 atın öldüÄŸünü iddia etmiÅŸler. Biz zaten bin atla iÅŸ yapıyoruz. 700 at ölürse, fayton başına bir at düÅŸer. Biz günde 6 atla çalışıyoruz. Hikayenin gerçeÄŸi o deÄŸil. Biz inanıyoruz ve güveniyoruz ki CumhurbaÅŸkanı bizi maÄŸdur etmeyecektir.”
ADA'DA FAYTONUN DIÅžINDA BÄ°R ÅžEY YOKMUÅž
Adalar'daki 277 faytoncunun, elektrikli faytonlarda istihdam edilebileceÄŸi yorumlarını deÄŸerlendiren Ünal, sözlerini ÅŸöyle sürdürdü:
"Bu düÅŸünceye sıcak bakmıyorum çünkü bu sürdürülebilir bir proje deÄŸil. Ä°nsanlar meseleye, 'Adada çok büyük bir yoÄŸunluk var, bunları atların çekmesi yerine akülü veya elektrikli faytonlar çeksin' diye düz mantıkla bakıyor. Buraya gelen insanların tamamı atlı fayton için geliyor. Akülü fayton dünyanın her yerinde var. Ä°nsanlar buna ilgi duymuyor. Dolayısıyla Adalar'ın ekonomisi de alt üst olacaktır. Adanın tek ekonomisi, fayton ekonomisinden geçiyor. Adada fayton olmazsa, adanın yoÄŸunluÄŸu zaten olmayacak. O zaman kimi taşıyacaklar ki. Adalar'da faytonun dışında ne var. Fayton kalkınca insanlar adaya niye gelsin? O nedenle ada esnafı da maÄŸdur olacak. Diyen Oda BaÅŸkanı, ayrıca Adada binin üzerinde at bulunduÄŸunu, elektrikli araçlarla ulaşım saÄŸlanması halinde bunları hayvan severlere teslim edeceklerini söylemiÅŸtir.
NOSTALJÄ° Ä°ÇÄ°N BAÅžKA BÄ°R ÖNERÄ°
Bu araçların kullanılmaya baÅŸlamasından sonra da, Adalarda at görmek isteyenler için, binek hayvanı olarak atların bulundurulması ile ilgili bir organizasyon yapılabilir.
Moskova ziyaretimizde, Arbat sokağında bu amaçla atlar bulunduÄŸu görülmüÅŸtür
