Yıl 1854. Sultan Abdülmecit dönemi.
Uluslar arası finans kuruluÅŸlarından alınan borçlar ödenemeyip, Ä°mparatorluk yönetimi alacaklı ÅŸirketler tarafından oluÅŸturulan, DÜYUN-U UMUMÄ°YE adı verilen bir ÅŸirkete teslim edilmiÅŸti. Bu Åžirket, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸunun tüm gelirlerine, tüm vergilerine el koymuÅŸtu.
Bunlardan en önemlisi TÜTÜN gelirleriydi.
1883 yılında, TÜTÜN REJÄ°SÄ° adıyla oluÅŸturulan inhisar (TEKEL) tütün üreticilerinin karşısına tek alıcı olarak çıktı. Köylünün emeÄŸi tütünler, düyun-u umumiye denetimindeki REJÄ° ÅŸirketinin dayattığı fiyatla alınmaya baÅŸladı.
Zamanla Reji Ä°daresi satın aldığı tütünleri kendisi iÅŸlemeye baÅŸladı.
Üreticilerin ve yerel halkın elindeki tüm iÅŸlemeler kapatıldı. Ä°mparatorluk sınırları içinde yetiÅŸen bütün tütünler ucuz fiyatla Reji tarafından teslim alınmaya baÅŸladı. Artık tütün üretimi ve iÅŸlemesi bütünüyle Reji kontroluna geçmiÅŸ, Osmanlı vatandaÅŸlarının, Reji bilgisi dışında tütün üretimi ve tüketimi yasaklanmıştı. Tütün üretim ve iÅŸlemesinin denetimi için REJÄ° KOLCULARI adı verilen silahlı bir takip gücü oluÅŸturulmuÅŸtu.
Kolcular, Tütün Yasasından aldıkları güç ve cesaretle ÅŸiddet uygulamaya baÅŸladılar. (40 yıl içinde, 20 bin Türk Köylüsü kolcular tarafından öldürülmüÅŸtür)
Ä°ÅŸte ÅŸimdilerde severek dinlediÄŸimiz BodrumTürkülerinden ÇÖKERTME, bu Reji Kolcuları tarafından öldürülen Çökertmeli Halil’in acıklı öyküsü üzerine yakılmıştır.
Halil, Bodrum’dan Yunan adalarına kaçak tütün götürüp satarak geçimini saÄŸlamaktadır. Sevilen yiÄŸit birisisidir. Kaymakam’ın evinde çalışan bir kadını sevmektedir. Aynı kızdan Kaymakamda hoÅŸlanmaktadır.Halil ve Kız birlikte kaçmışlardır. Bunu hazmedemeyen Kaymakam, Reji Ä°daresi kolcularını, Halil’in kaçak tütünleri yüklediÄŸi koya gönderir. Ani bir baskınla Halil’i yakalayan kolcular Halil’i iÅŸkenceyle öldürürler.
Çökertme ZaybeÄŸi bunun üzerine yazılmıştır.
Osmanlı Hükümeti, 1913 Balkan Harbi sırasında, paraya sıkışmış, Reji imtiyazlarını 15 yıl daha ( 1928 yılına kadar) uzatmıştır.
KurtuluÅŸ Savaşından baÅŸarı ile çıkmamız üzerine, kurulan Cumhuriyet Hükümeti ve Atatürk, bu soygun düzenine son vermiÅŸtir.
Reji Ä°daresine baÄŸlı iÅŸletmeler,1925 yılında, 4 milyon lira bedel ödenmek suretiyle kamulaÅŸtırılmıştır.
Uzun yıllar ağır bedeller ödenmek zorunda kalınan, Tütün Ä°daresi artık HALKIN ORTAK MALIDIR.
Ancak, Turgut Özal zamanında hazırlanan bir Kanunla, SÄ°GARA VE TÜTÜN Ä°THALATI serbest bırakılmıştır.
Daha sonra, 59. Hükümet zamanında da tütün ekim alınları yeniden sınırlandırılmış, bu yasayla, yeni sınırlandırılan ekim alanlarına uymayan öyküyü ihbar etmeyen muhtarlara hapis cezası getirilmiÅŸtir.
TEKEL’in tamamen satılmasından sonra ise, raflarda Türk Markalı sigaralar tamamen kaybolmuÅŸtur. Yabancı ÅŸirket Tekel ile birlikte markaları da satın alıp yok ettiÄŸi için, Türk TütüncülüÄŸünün de yok olması kaçınılmaz hale gelmiÅŸtir.
NE ZAMAN ÇÖKERTMELÄ° HALÄ°L’in türküsünü dinlesem, Türk Tütünü için gözlerimden akan yaÅŸlar içimi yakar.
(Kaymakam’ın göz koyduÄŸu, ulaÅŸmak için adice bir yöntem izlediÄŸi Halil’in sevgilisi ne oldu? Bunu da siz okurların araÅŸtırmasına bıraktık.
KENAN ÖZEK’in yazısından alıntıdır.