"Türkiye'nin Otomobili" tanıtım toplantısında konuÅŸan CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan, "Devrim otomobilin önünü kesmeyi baÅŸardılar ama bu defa devrim otomobilinin önünü inÅŸallah kesemeyecekler. Devrim otomobilinin benzini olmadığı için yolda kalmasını projeyi boÄŸma kampanyasına çevirenler, Türkiye’nin Otomobili için de aynı ÅŸeyi yapmaya çalışacaklardır. Ama bu kez izin vermeyeceÄŸiz.” dedi. Tören başında, DEVRÄ°M otomobilini de inceleyen BaÅŸkan ErdoÄŸan, yeni tasarımın test sürüÅŸünübizzat yaptı.
BiliÅŸim Vadisindeki törende Necmettin Erbakan'ı anarken, yerli otomobili engellemeye çalışanları tek tek anlattı.
“Devrim otuz yıl sonra bile çalışıyordu”
DEVRÄ°M OTOMOBÄ°LÄ°NÄ° DÖNEMÄ°N YETKÄ°LÄ°LERÄ°NÄ°N AÄžIZINDAN DÄ°NLEYELÄ°M:
KEMAL KAPLAN ANLATIYOR
Åžükrü Er yaÅŸamının mihenk noktalarını, Türk sanayinin nereden nereye geldiÄŸini anlatırken, söz Devrim’e geldi: “Projede yer alan mühendislerden biriyim. Devlet Demiryolları’nın EskiÅŸehir fabrikasında bir alan bize tahsis edilmiÅŸti. Ankara ve Sivas fabrikaları da bize destek veriyordu. Ä°nsan üstü bir performansla dört ayda dört otomobil ürettik. Bu dört otomobil için üç tipte, on adet de motor ürettik. Dünyada görülmemiÅŸ ÅŸey… Bir kısmı mühendislerden oluÅŸan 30 kadar personel alınlarının akıyla projeyi bitirdi. Ä°ki tanesi 29 ekim için Ankara’ya gönderildi. Ä°lk orada halkın karşısına çıkacaktı. Araçlardan birine yakıt konmamış. Gürsel bu araca bindi araç durunca tüm basın, buraya hücum etti. Arkadan gelen ikinci araç paÅŸayı alıp meclise gitti. Lakin kimse bundan söz etmedi. Biz çalışmaları sürdürürken, gazetelerde günlerce aleyhte yazı çıkmıştı. “Türkler otomobil üretemez” diye kampanya baÅŸlattılar adeta. O dönem sanayi bakanı olan Åžahap Kocatopçu projeyi ÅŸiddetli kınayanların başında geliyor. Onunla çok kavgalarımız olmuÅŸtur. Bürokrasi içinde aleyhte bir lobi oluÅŸturulmuÅŸtur. Devrim’in üretilmeme sebebi baÅŸarısızlık deÄŸil, tamamıyla siyasidir ve ABD baskısı vardır arkasında. Amerika’dan çok sayıda yetkili gelip temaslarda bulunmuÅŸtur. Araca benzin konmaması veya depodan benzinin boÅŸaltılması ise resmen sabotajdır. Zamanın hükümeti yabancı destekli bu lobiye direnememiÅŸtir. Bu araçlar biri halen EskiÅŸehir’de. Olayların üzerinden 30 yıl geçtikten sonra, gidip gördüm ve içine girip çalıştırdım. Hiçbir sorun yoktu”
Åžükrü Er’in anlattıkları içimi sızlatmış Türk milletine yapılan bu haksızlığı hazm edememiÅŸtim doÄŸrusu.
Amerika önce engelledi sonra kendi üretti
Aylar sonra, kendisini önceden tanıdığım Åžahap Kocatopçu’yu evinde ziyarete gittim. 89 yaşındaydı ve saÄŸlığı oldukça iyiydi.
Kocatopçu da Türk sanayisine büyük emek vermiÅŸ, iki kez-darbe dönemlerinde-sanayi bakanı olarak görev yapmış, TÜSÄ°AD kurucularından ve ilk baÅŸkanlarından, 26 yıl ÅžiÅŸe Cam genel müdürlüÄŸü yapmış, bir zat-ı muhterem. 1930’lu yılların sonunda yüksek öÄŸrenim için devlet bursuyla, önce Belçika’ya II. Dünya Savaşı baÅŸlayınca ABD’ye gönderilmiÅŸ.
Okul yılları, Türk sanayisi… Mevzu uzuyor, bir türlü Devrim konusu açılmıyordu. Bir ara söze girdim: “Efendim Devrim’den bahseder misiniz. Siz o dönem Sanayi…” “bakanıydınız” dememe fırsat vermeden, yaşından beklenmeyecek bir hiddetle, “Bana ondan bahsetme” diyerek cümleyi bitirmeme fırsat vermedi. Sonra sakinleÅŸti, duruldu, ben ÅŸaÅŸkınlığımı üzerimden atamadan anlatmaya baÅŸladı: “O zaman ÅžiÅŸe Cam genel müdürüyüm. Gürsel PaÅŸa emretti, sanayi bakanı olarak göreve baÅŸladım. Birgün beni huzuruna çağırdı. Yerli otomobil üretmenin olasılıklarını sordu. Bunun mümkün olmadığını söyledim. Aradan bir süre geçti. Projeyi baÅŸlatacaklarını söylediler. Ben ÅŸiddetle karşı çıktım. Üretim mümkün olsa bile, rantabl olamazdı. 60’lı yıllarda ülkede kaç araç vardı ki, seri üretime geçilse, o kadar aracı alacak potansiyel müÅŸteri yoktu.”
Cemâl Gürsel kararlıdır. Kocatopçu engel olamayınca istifa eder.
Aklıma ilk;1929 yılında kurulan ve ihracat ÅŸartı getirilen Ford’un Tophane’deki ilk montaj fabrikası geldi (satamazsan ihraç edebilirdin). Ardından Devrim’den sadece 5 yıl sonra Koç ve Ford ortaklığıyla kurulan fabrika geldi. Türk milletine YERLÄ° OTOMOBÄ°L diye ANADOL’u yutturmuÅŸlardı. 18 yıl boyunca üretilen Anadol satış sıkıntısı çekmemiÅŸti! (87 bin adet satıldı.)
O dönemde iç talep 3 – 5 bin adet olarak bilinirken, ilk çıkacak Anadol için 76 bin kiÅŸi baÅŸvurmuÅŸtu. Ancak Anadol yılda 8 bin adetlik üretilebildi. 1.5 yıl kadar sıra beklemek gerekiyordu.
40’lı yıllarda baÅŸlayan ABD yardımı, özellikle motorlu taşıtlar alanında artmıştı. Hibe olarak askeri kamyon, cip, yedek parça veriliyordu. Yerli araç üretilmesine ABD en büyük engeldi.
DEVRÄ°M’i durduran Amerika 5 yıl sonra kendi firması FORD ile Türkiye’de otomobil üretimine yeÅŸil ışık yakacaktı.