Ä°LK SAÄžLIK BAKANLIÄžI
Ankara Vilayet Konağı’nda tek bir oda. Bir bakan, birisi saÄŸlık memuru iki personel. 1920 yılında kurulan ilk SaÄŸlık Bakanlığı bu kadarcık. Sıtma, Kolera, Veba, Trahoma, verem, çiçek, daha pek çok salgın hastalık en az 1920’li yıllarda Mustafa Kemal ve arkadaÅŸlarının savaÅŸtıkları mütareke güçleri kadar sinsi.
SaÄŸlık Bakanlığı’nı kurmak Mustafa Kemal ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yaptığı ilk bir kaç iÅŸten biri. Meclis açıldıktan 10 gün sonra kuruluyor SaÄŸlık Bakanlığı. Başına getirilen isim donanımlı ama bir o kadar çaresiz Adnan Adıvar.
Çaresiz çünkü. Personel yok, ilaç yok, imkansızlık bin bir çeÅŸit. Adıvar’ın önceliÄŸi savaÅŸ yaralarını sarmak ve bir de bakanlık mevzuatını oluÅŸturmak. Ama belli ki attığı tohumlar saÄŸlam. Çünkü bir kaç yıl içinde bakanlığa baÄŸlı yatak sayısı 6 binin üzerine çıkıyor. Hekim sayısı ise 500’den fazla. Kuduz ve veremle savaÅŸ için merkezler açılmış. Verem sanatoryumu Burgaz Ada’da.
Ve o savaÅŸ koÅŸullarında Ä°talya’dan çiçek aşısı alıyor Ankara Hükümeti. Bir yandan da aşıhane ve bakteriyoloji bölümleri kuruluyor ki bu devasa sorunlara çözüm bulunabilsin. Yurtsever doktorlar gizlice Anadolu’ya geçip salgınla mücadeleye giriÅŸiyorlar.
Onlardan biri; Zekai Muammer…
Daha yeni evlenmiÅŸ. Tam da o günlerde Anadolu’dan bir haber alıyor Zekai Muammer, “Gel, Kuvvay-ı Milliye’ye katıl. 100 bin kiÅŸilik çiçek aşısına ihtiyacımız var” diyor Ankara ona…“Gidelim” diyor gencecik eÅŸine Zekai Muammer. Fırtınalı bir gecede Ä°stanbul’dan yola çıkıyorlar. Muammer’in yanında Ä°stanbul Bakteriyolojihanesi’nden gizlice çıkarttığı kolera ve veba kültürleri, laboratuvardan aldığı çiçek aşısı ve birkaç deney hayvanı var. Zorlu bir deniz yolcuÄŸundan sonra Ä°nebolu’ya gelip Kuvvay-ı Milliye’ye katılıyor Zekai Muammer. Tam 4 yıl Kastamonu’da çiçek aşısı üretiyor.
Sadece o mu ?
Sıvas’ta kurulan Sivas Aşı Merkezi’nde Mustafa Hilmi Bey, Dr. Tevfik SaÄŸlam, Dr. Server Kamil ve Asım Beyler’in canla baÅŸla çalışmaları sonucunda 1920-1921 yılları arasında üretilen çiçek aşısı miktarı 3 milyondan fazla.
Yetmiyor aynı yıl Anadolu’da üretilen çiçek aşısı Fransız, Ä°ngiliz ve Amerikalı’lara ihraç ediliyor. Ä°ÅŸte bu bunun adı mucize…Yine savaÅŸ günlerinde frenginin ücretsiz tedavisi için kanun çıkartıyor Meclis.
1922’de yine bir saÄŸlık neferi Kemal Muhtar’a “Anadolu’ya ne kadar çiçek aşısı hazırlayabileceÄŸi sorulunca. “’fazla dana verirseniz yılda 5 milyon kadar yaparım” der. Ve o yıl 3,5 milyon doz aşı üretiyor bir niÅŸanla ödüllendiriliyor.
Mustafa Kemal PaÅŸa 1 Mart 1923’te daha cumhuriyeti ilan etmeden önce Meclis’te yaptığı konuÅŸmada, “Ülkenin saÄŸlık durumu Allah’a ÅŸükür sevindirici” diyor ve uzun uzun anlatıyor Anadolu’daki saÄŸlık tablosunu. Diyor ki; “1921 yılı içinde, üç milyon kiÅŸilik çiçek aşısı yapabilen Sivas Kurumu geçen yıl içinde beÅŸ milyon kiÅŸilik çiçek aşısı, 537 Kg. kolera, 477 Kg. tifo aşıları üretmiÅŸ ve bunlar halka yeterli bir ÅŸekilde yapılmıştır.
Ä°stanbul kimyahanesinde üretilen devlet kinininin bin kiloya yakın mevcudu Ziraat Bankası eli ile bütün bölgelere dağıtılmak üzeredir. 250 kilo da parasız kinin dağıtılmıştır.” O yıl Bakanlığa baÄŸlı hastahanelerde yirmi bini aÅŸan hasta tedavi ediliyor ve bütün kurumların laboratuvarlarında 30 bin muayene yapılıyor….
