Ä°STANBUL DENÄ°Z ULAÅžIMI

1. SUNUÅž:

Ülkemiz nüfusunun % 18 ni barındıran, BM üyesi 192 üyesinin 172 sinden ve    26 batı Avrupa ülkesinden daha fazla nüfusa sahip olan, Ä°stanbul’da;

Bir taraftan ulaşım da, temel özne olan insanın hareketliliÄŸini deÄŸil de, kara yolu araçlarının hareketliliÄŸini öne çıkaran, köprü, tünel vb. ulaşım alt yapıları ile ilgili proje uygulamaları,

DiÄŸer taraftan kentin tarihi, kültürel, doÄŸal dokusu ve topografyasının, kara ulaşım alt yapısının daha fazla geliÅŸmesine izin vermemiÅŸ olduÄŸu gerçeÄŸini dikkate almayan arazi kullanım politikaları, 

Kent içi kara yolu ulaşım ve trafiÄŸini daha da yetersiz hale getirmiÅŸtir (!)…

Ä°stanbul, % 57 trafik de ki tıkanıklık oranı ile 146 dünya kenti içinde en kötü trafiÄŸe sahip olan ÅŸehir olmuÅŸtur. Zirve / pik saat tabir edilen Ä°ÅŸe gidiÅŸ ve dönüÅŸ saatlerinde, ortalama 15 km bir yol için trafikte geçen süre; 1,5 saati aÅŸmakta, trafik sıkışıklığı nedeniyle, araç başına 5 depo / yıl yakıt boÅŸa gitmektedir (!)…

Kentteki yolculuk sayıları ve yolculuk sürelerindeki artışa baÄŸlı olarak; trafikteki araç egzoz emisyonlarından kaynaklanan hava kirliliÄŸi ve gürültü kent halkının beden ve ruh saÄŸlığını olumsuz yönde etkilemekte, üretim kayıplarına neden olmaktadır. 

BoÄŸaz ve Haliç ile bölünmüÅŸ, Marmara Denizi’nin kıyı ÅŸeridi ile çevrelenmiÅŸ,                        iki yarımada üzerinde konumlanmış, coÄŸrafi özelliÄŸi ile dünyanın hiçbir kentinin, benzer özellik de sahip olmadığı, doÄŸal suyolu ulaşım olanaklarına sahip olmasına raÄŸmen, ulaşım politikaları ve uygulamalarda ki yetersizlikler nedeniyle                             deniz yolundan gerektiÄŸi ÅŸekilde yararlanılmamaktadır (!)…

• Ä°stanbul’da ; 2019 yılında her gün yapılan yolculuk sayısı: 15.149.333 dır. 

• Ä°stanbul’da yolculuk yapan 100 kiÅŸiden sadece 4,3 kiÅŸi deniz ulaşımını kullanıyor (!)…

ÅžHÄ°:                         :       231.444 yolcu / gün ile toplu taşımada ki payı % 1,5

Ä°DO:                         :      163.434 yolcu / gün ile toplu taşımada ki payı  % 1,1

Özel Tekne / Motor  :      249.973 yolcu / gün ile toplu taşımada ki payı % 1,7

• Kent içi toplu taşımada deniz yolu ile taşınan yolcu sayısı; söz konusu hatalı politika ve uygulamalar nedeniyle her geçen gün giderek daha da azalmaktadır (!)…

Ä°stanbul; coÄŸrafi olarak iki yarım ada üzerinde çepeçevre denizler ile çevrili ve Haliç gibi bir suyoluna sahip olmasına raÄŸmen;  ne yazık ki kent içi ulaşımda, deniz yolu efektif olarak kullanılmamaktadır (!)…

2. Ä°STANBUL KENT Ä°ÇÄ° ULAÅžIM DA DENÄ°Z YOLU Ä°LE TAÅžIMACILIÄžININ ÖNEMÄ°:

 Ulaşım Alt Yapı Gideri: 

Deniz yolu; İstanbul'a bahşedilen, alt yapı olarak yatırım, bakım ve onarım gideri gerektirmeyen bir ulaşım yoludur.

 Ekonomi: 

• Deniz yolu kentin sosyoekonomik geliÅŸiminde önemli bir rol oynamaktadır. Kent içi toplu taşımacılıkta deniz yolu ile daha az enerji ile daha fazla yolcu taşınabilmektedir. 

• Yolcu / mil- yolcu / km başına sarf edilecek yakıt miktarı yönünden, deniz yolu ile yolcu taşımacılığında tüketilen yakıt miktarı kara yolu ulaşım araçlarına nazaran çok daha düÅŸük olması nedeniyle; deniz ulaşımı daha ekonomiktir.

 Trafik Sıkışıklığı ve Hava kirliliÄŸi:                                                             

Deniz yolu ile yolcu taşımacılığında;  kara yolcu taşımacılığında olduÄŸu gibi, kent içi yollarda ki trafik sıkışıklığına baÄŸlı olarak ortaya çıkan, egzoz emisyonu kaynaklı hava kirliliÄŸi söz konusu deÄŸildir.

 Trafik kazaları: 

Kara yolu ulaşımında yaÅŸanan trafik kazaları ve baÄŸlı olarak meydana gelen maddi-manevi kayıpların olasılığı çok düÅŸüktür.

 Emniyet ve Konfor: 

Deniz yolu ile kent insanlara daha konforlu ulaşım hizmetleri sunulur.

 Çevre ve Ä°nsan SaÄŸlığı: 

• Ä°nsan faaliyetleri sonucu ortaya çıkan çevre kirliliÄŸi ve iklim deÄŸiÅŸikliÄŸi;hem insan yaÅŸamı hem de doÄŸal yaÅŸamı olumsuz etkilemektedir. 

• UlaÅŸtırma ve enerji sektörü de bu olumsuz sonucun ortaya çıkmasında oldukça önemli bir paya sahiptir. 

• Kara yolları ile kıyaslandığında deniz yolu ile kent içi ulaşımda, enerjinin daha verimli tüketimi sayesinde atmosfere daha az sera gazı salımı yapmakta ve kara yolu alt yapı inÅŸaatlarında olduÄŸu gibi doÄŸal çevrenin tahribi söz konusu olmaması nedeniyle doÄŸal çevrenin korunmaktadır.

 Sosyal Etki:                                                                                                                          

Kent içi deniz yolu ile yolcu taşımacılığı; sunduÄŸu güvenli ve ekonomik iÅŸletmecilik sayesinde insanların da sosyal kent yaÅŸamına dahil olabilmesine diÄŸer ulaşım türlerine göre daha çok hizmet eder.

 Avrupa Kentsel Åžartı: 

Avrupa Konseyi, Avrupa Yerel Ve Bölgesel Yönetimler Konferansında 1992 yılında Avrupa Kentsel Åžartı açık biçimde “YA KENT YA OTOMOBÄ°L” uyarısını yapmıştır.

"Avrupa Kentsel Åžartnamesi Madde 4/1, 1992" de ifade edildiÄŸi gibi; "YavaÅŸ ama kesin bir biçimde otomobil bir kenti öldürmektedir. Önümüzdeki yıllarda artık ya kenti ya da otomobili seçeceÄŸiz; çünkü ikisi bir arada olmayacak.” 

3. Ä°STANBUL’DA DENÄ°Z YOLU Ä°LE YOLCU TAÅžIMACILIÄžI    PAYININ YÜKSELTÄ°LMESÄ°NE DAÄ°R ÖNERÄ°LER

• Özellikle büyük ÅŸehirlerimizin ulaşım sorunları; gelecekte yaÅŸanabilir çevre olabilmeleri bakımından büyük önem taşımaktadır.

• Bu nedenle; kent içi ulaşım planlamalarında fazla zaman geçirilmeden, bir taraftan raylı ulaşım sistemleri yaygınlaÅŸtırırken diÄŸer taraftan atıl durumdaki kent içi deniz ulaşımı efektif hale getirilmelidir.

Deniz yolu ile yolcu taşımacılığı; diÄŸer ulaşım sistemlerine göre, çok daha düÅŸük maliyet avantajına sahiptir. 

Deniz ulaşımının, kent içi ulaşım içerisindeki payını artırmak kamu yararınadır.

Deniz yolu ile yolcu taşımacılığını etkinleÅŸtirmek ve kent içi toplu taşımacılık içinde ki payını yükseltmek için; 

 Öncelikle kent insanına denizi sevdirmek, deniz ulaşımının saÄŸladığı avantajları onlara tanıtmak ve benimsetmek gerekir.

 “Denizden ulaşılması mümkün olan her noktaya ulaşılan Ä°stanbul”     hizmet anlayışıyla, yolculuk talepleri ve fizibilite etütlerine baÄŸlı, uygun kapasitede gemiler ile hizmet vermek üzere;

• DoÄŸu-Batı aksı doÄŸrultusunda (Silivri - Gebze )

• Kuzey-Güney aksı doÄŸrultusunda (Eminönü- Åžile)

• BoÄŸaz’da 

• Vb.

Ä°stanbul’un kıyılar arasında, mevcut hatlara ek olarak yeni hatlar tesis edilerek, deniz yolu ile yolcu taşıma hizmeti yaygınlaÅŸtırılmalıdır.

 Tüketilen mil / yolcu  (kentli - turist - öÄŸrenci-kamu görevlisi)  ücret tarifeli esasına dayalı sefer tarifeleri ile kent içi deniz yolu ile taşımacılığı teÅŸvik edilerek,  kent içi deniz yolu ile yolcu taşımacılığında, ek yolculuk talebi yaratılması amaçlanmalıdır.

• Ä°stanbul kent içi toplu ulaşımda, deniz yolu ile yolcu taşıma hizmeti veren;                         “ÅžHÄ°”, “Ä°DO” ve “Dentur”, “Turyol”, “Mavi Marmara” vb. kurum ve kuruluÅŸların;                 sefer tarifeleri, yolcu bindirip / indireceÄŸi iskeleler, ücret toplama sistemleri entegre edilmelidir.

• Ä°DO’ nun kent içi yolcu taşıma ücretleri; geniÅŸ halk kitlelerinin yararlanabileceÄŸi ölçüde tutularak, yolcu taşımacılığı teÅŸvik edilerek, deniz yolunun payı arttırılmalıdır.

 Yolculuk talebine uyumlu kapasite arz edilmelidir.

• Öncelikle; halen hizmet verilmekte olan, “BoÄŸaz”, “Marmara” ve “Haliç” hatlarında mevcut yolcu taşımayla ilgili veriler analiz edilerek, talebe uygun kapasite arz edilmelidir.

 • Gerek hali hazırda hizmet verilen hatlarda, gerekse açılması planlanacak yeni hatlar için; Yaz / Kış (7/24 Çalışma Günü / Tatil Günü) yolculuk talebi ile ilgili etütlere dayalı olarak ile ileriye yönelik projeksiyonlar yapılmalıdır.

• Kısa vadeli bir plan ve program içinde, Åžehir Hatları Ä°ÅŸletmesi filosunda,            hali hazır mevcut yolcu gemilerinden, ekonomik ve teknik ömrü uygun olan gemiler; hız ve konforlarını arttırmak üzere tadil edilmelidir.

• Gemilerin tadili konusunda “Haliç Tersanesi” olanaklarından yararlanılmalıdır.

• Orta vadeli bir plan ve program içinde, kent içi deniz yolu ile yolcu taşımacılığı hizmeti verilecek hattın özelliÄŸine uygun,  yolculuk talebi ile uyumlu kapasite arz eden,  ulusal teknoloji ve olanaklarla, talebe uygun kapasitede "Ticari Hız" ve  "Enerji VerimliliÄŸi" yüksek, “Çevre Dostu”  yeni yolcu gemiler inÅŸa edilmelidir. Gemilerin inÅŸasında, yolcular yönünden, çaÄŸdaÅŸ ergonomik gerekler gözetilmelidir.  

• “ÅžHÄ°”, “Ä°DO” ve “Dentur”, “Turyol”, “Mavi Marmara” vb. kurum ve kuruluÅŸlara ait deniz araçları; standartlar dahilinde güvenli ve konforlu uyum içinde hizmet vermelerine yönelik denetlenmelidir. 

 BoÄŸaz ve Haliç hatlarında atıl tutulan veya amacı dışında kullanılan iskeleler iÅŸlevsel hale getirilmelidir.

 Kent içi deniz yolu ile taşımacılık hatları; yolcu transferini kolaylaÅŸtıracak ve birbirlerine kaynak teÅŸkil edecek tarzda, toplu taşıma sistemleri ile ( lastik tekerlekli / raylı sistemler ) bütünleÅŸtirilmelidir ( entegre olmalıdır).

• HaydarpaÅŸa iskelesi; Marmaray ile entegre edilmiÅŸ olarak en kısa zamanda hizmete açılmalıdır.

• Ä°stanbul kent içi kara trafiÄŸi yoÄŸunluÄŸunun azaltılması baÄŸlamında;                                       BoÄŸaz hattı iskeleleri ile çevre yerleÅŸim alanları ve belirli merkezler arasında,            çok düÅŸük ücretle aktarma yapılabilen otobüs ring seferleri düzenlenmelidir.

 Kent içi yolcu gemisi iskele tasarımlarında; çaÄŸdaÅŸ ergonomik gerekler gözetilmelidir.  

• Kentte yaÅŸayan, yaÅŸlı, genç, çocuk ve özellikle engellilerin; gemiler giriÅŸ ve çıkış ile ilgili kullanımlarını kolaylaÅŸtıracak tasarımlar geliÅŸtirilmelidir.

• Gerek yeni yapılacak iskeleler, gerekse tadil edilecek iskeleler için; söz konusu norm ve standartlar esas alınmalıdır. 

 Ä°skele, transfer merkezi, durak, peron, istasyon, gibi toplu taşıma mekânlarına yaÅŸlı, genç, çocuk ve özellikle engellilerin giriÅŸ-biniÅŸ-iniÅŸ-çıkışlarda ihtiyaçları düÅŸünülerek; güvenli, seri eriÅŸilmesine olanak verecek yaya ulaşım yolları tesis edilmelidir.

• Yaya ve engelli yolları, 

• Kaldırım, 

• Rampa, 

• Zemin kaplamaları, 

• Vb. 

Kentsel tasarım ve uygulamalarında;

- Ulaşılabilir,

- EriÅŸilebilir, 

- Ergonomik

Yönlerinden norm ve uyarılara dayalı standartlar dikkate alınmalıdır.

 Sonuç olarak; 

• Kent ölçeÄŸinde öncelikler doÄŸru belirlenmelidir.

• Kent içi ulaşım planlamalarında, fazla zaman geçirilmeden, bir taraftan raylı ulaşım sistemleri yaygınlaÅŸtırırken diÄŸer taraftan atıl durumdaki kent içi deniz ulaşımı efektif hale getirilmelidir.

•   Deniz yolu ile ulaşım alt ve üst yapı projelerin ekonomik ve teknik ömrünün uzun olmasına ve ulusal ekonomiye direkt ve dolaylı katkıda bulunan, ulusal teknoloji ve olanaklarla gerçekleÅŸtirilmesine özen gösterilmelidir. Projelerin Ä°lk yatırım maliyeti yüksek olmamalı ve % 100 kredili ile gerçekleÅŸtirilmelidir.

Son söz; eÄŸitim, enerji, sanayi ve tarım gibi, ulaşım politikaları da yanlış olan bir ülke; GeliÅŸmiÅŸ çaÄŸdaÅŸ ülkelerin kalkınama hızına ulaÅŸamaz (!)…

Kaynakça:

(1) "TMMOB Ä°stanbul Kent Ä°çi Ulaşım Sempozyumu ve Sergisi"

28–29–30 Haziran 2001 Ä°stanbul Atatürk Kültür Merkezi

“Ä°stanbul Kent Ä°çi Ulaşımına Genel Bakış –Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri”