Tanzim kelime anlamıyla düzene koyma, yoluna koyma anlamı taşımaktadır. Tanzim satış isesatıcı fiyatlarının yükselmesini önlemek, bazı malların tüketiciye ulaÅŸmasını saÄŸlamak için belediye veya baÅŸka kamu kuruluÅŸları tarafından yapılan satışa denir.
Ä°lk olarak, 1977 yılında, TARÄ°Åž yöneticilerinin, ürünlerinin perakende satışında, belediyelerin de rol alması fikri ile uygulama alanı buldu. Ä°zmir Belediyesi ile iÅŸbirliÄŸi yapılarak TANSA (Belediye Tanzim satış MaÄŸazaları) fikri ortaya çıkmıştır. TANSA’ların temel dayanağı, üretici birlikleri olarak düÅŸünülmüÅŸtür.
Tama-Tarin TARÄ°Åž’ten, ayçiçek yağı, Trakya Birlik’ten mercimek-nohut GüneydoÄŸu Birlik’ten ve diÄŸerleri…
Bu maÄŸazalarla, üreticiden-tüketiciye, aracısız ve dolayısıyla ucuz satış hedeflenmiÅŸtir. Uygulamayı ilk olarak, Ä°zmir ve Ege’de baÅŸlamıştır.
GüneÅŸli bir sabah, belediye bandosu eÅŸliÄŸinde, Bakan Teoman Köprülüler, Ä°zmir Belediye BaÅŸkanı Ä°hsan Alyanak ve TARÄ°Åž Genel Müdürü, Fuar’daki pavyonların TANSA ana deposunun açılışını yapmışlardır. BaÅŸlangıçta yalnız TARÄ°Åž ürünleri atışa sunulmuÅŸtu. Daha sonra, Aydın Belediye BaÅŸkanı Muhterem AÄŸababaoÄŸlu’nun tanzim satışını, MuÄŸla Belediyesi takip etmiÅŸtir.O tarihte Belediye BaÅŸkanı Erman Åžahin’dir.
Zamanla, Ä°zmir TANSA, TANSAÅž isimli dev kuruluÅŸa dönüÅŸmüÅŸtür.
Bu maÄŸazalar, her mahallede hatta Ä°zmir dışında ÅŸubeleri bulunan ve iÄŸneden buzdolabına kadar pek çok ürünü pazarlayan bir süper market zinciri haline dönüÅŸmüÅŸtür.
Halbuki, baÅŸlangıçta, tanzim satışı yoluyla, temel tüketim maddeleri piyasasını, tüketici lehine düzene sokmak amaçlanmıştır.
Ucuzluk demek; enflasyon fiyatlarını olabildiÄŸince geriden izleyebilmek demektir. Büyük stoklar gerekir, fiyatları geriden izlemek. Kuru fasulyede, pirinçte, mercimek, nohutta, ÅŸeker ve yaÄŸda büyük stoklar et gibi stoklanmayan ürünlerde ise canlı hayvan alımı veya ithalat.
Ayda bir kaç tane satabildiÄŸimiz buzdolabı için parfüm için ayıracağınız her kuruÅŸ, temel tüketim maddelerinde, daha az stok demektir.
Ä°ÅŸte bunun için “sadece temel tüketim maddelerinde” tanzim satışı yapılması uygun olacaktır.
Daha sonra, ülke genelinde yaygın olarak hemen bütün belediyeler tarafından baÅŸlatılan uygulama, tanzim satış maÄŸazalarının markete dönüÅŸmesi ile maçından uzaklaÅŸmıştır.
Günümüzde, BaÅŸkan ErdoÄŸan’ın talimatı ile benzer uygulamanın baÅŸlatılacağı anlaşılmaktadır.
Tarım Kredi kuruluÅŸunun, belediyelerin tanzim satış maÄŸazalarında satılacak ürünleri çiftçilerden almaya baÅŸladığı ifade edilmektedir. Tarım Kredi Genel Müdürü Fahrettin Poyraz'ın yaptığı açıklamaya göre ürünlere kâr eklenmeyecek, yalnızca nakliye fiyatı dahil edileceÄŸi açıklanmıştır.
Genel Müdür özetle;"Bu konuda çalışmalarımız baÅŸladı. Üreticiden alabildiÄŸimiz kadar makul fiyata alıp bu ürünleri dağıtımın noktasındaki belediyenin yetkililerine teslim edeceÄŸiz. Özel sektör mantığıyla düÅŸünmediÄŸimiz için buna hemen hemen hiç kâr koymayacağız. Bu iÅŸlerle her aracı kendi kârını eklediÄŸi için, ne kadar aracı olursa fiyat da o kadar artar. Biz üreticiden aldığımız fiyata sadece nakliyesini ekleyeceÄŸiz. Bir tarafta üreticimiz olacak diÄŸer tarafta satış yapacak yetkililer olacak."
"Hangi ürüne ihtiyaç varsa temin edeceÄŸiz"
Poyraz, çiftçiye ürünlerini Tarım Kredi'ye satmaları için zorlama yapılmayacağının altını çizerek, "Biz zaten piyasadayız. Geçen sene çiftçilerden 800 milyon liralık ürün almışız. Hububat ve bakliyat ağırlıklı olarak gerçekleÅŸtirdiÄŸimiz iÅŸi, ÅŸimdi önceden kısmi olarak yaptığımız yaÅŸ sebze meyvede de sürdüreceÄŸiz. Piyasada hangi ürüne ihtiyaç varsa sezonuna göre temin edip göndereceÄŸiz" diye konuÅŸtu, sistemin çok kısa süre içerisinde iÅŸlemeye baÅŸlayacağını söyledi.
"Kamu kurumlarının alımı da tartışılmalı"
Poyraz, Kredi Yurtlar Kurumu ve Milli Savunma Bakanlığına ürün verdiklerini anımsatarak, kamu kurumlarının ciddi manada gıda alımı yaptıklarını ve bunun da tartışılması gerektiÄŸini söyledi. Kamu kuruluÅŸlarına gıda temini yapmak için ihaleyi alan firmaların piyasayı etkilediklerine iÅŸaret eden Poyraz, ÅŸunları ifade etti:
"Firmalar kamu ihalesine girdiÄŸi zaman milyonlarla ifade edilen rakamlarla piyasadan mal çekmek zorunda kalıyor. Halbuki biz bir ihale olmadığı için, o günkü borsa fiyatları neyse kamu kurumlarına o fiyatlarından verebiliyoruz. Burada enflasyonist bir baskı oluÅŸturmuyoruz. Kamu kurumlarının gıda alımlarında da kooperatiflerin devreye girmesi lazım."
DemiÅŸtir.
Bakan Albayrak, baÅŸlangıçta Ä°stanbul'da 50 Ankara'da 30 satış maÄŸazası açilabileceÄŸni söylemiÅŸtir.
Bununla birlikte kalıcı çözümün TÜKETÄ°CÄ° KOOPERATÄ°FLERÄ° olduÄŸu, bazı ekonomistler tarafından vurgulanmaktadır.